Totalizator Sportowy, pod patronatem dwóch ministerstw, ostrzega Polaków przed hazardem. Ściśle mówiąc, przed tym hazardem, na którym sam nie zarabia.
Na reklamie stoi Janusz Chabior. Człowiek o twarzy, której nawet komornik nie chciałby spotkać po zmroku. Wzrok ciężki, mina prokuratora, palec wyciągnięty. I ten palec jest w całym przedstawieniu najuczciwszy. Pokazuje wielkie czerwone „NIE”. Dopiero poniżej czytamy, komu właściwie państwo każe odmawiać: „NIELEGALNEJ” grze hazardowej. Jak bramkarz w dyskotece, który nie mówi ci, że nie powinieneś pić. Mówi tylko, że z własną flaszką nie wejdziesz. Bar jest w środku.
„Powiedz NIE nielegalnej grze hazardowej”: tak brzmi hasło akcji, którą przygotował Totalizator Sportowy, a patronat objęły nad nią Ministerstwo Finansów i Ministerstwo Cyfryzacji. Spółka, która zarabia na hazardzie, pod skrzydłami resortu, który pilnuje wpływów z hazardu, przestrzega obywateli przed hazardem. Konkretnie przed tym, z którego nie ma ani grosza.
Wyobraźcie sobie, że Polmos rozpoczyna ogólnopolską kampanię przeciw pijaństwu. Na plakatach znany aktor marszczy brwi, wskazuje palcem i grzmi: „POWIEDZ NIE NIELEGALNEJ WÓDCE”. Na dole dopisek, że alkohol szkodzi zdrowiu, a obok logotyp producenta i patronat dwóch ministerstw.
Przecież człowiek by pomyślał, że ktoś sobie robi jaja.
Przypomnijmy, kto do nas mówi z tym palcem. Totalizator Sportowy to nie Caritas z kolekturą przy wejściu. Od 2017 roku spółka ma ustawowy monopol na prowadzenie kasyna internetowego w Polsce. W grudniu 2018 roku uruchomiła Total Casino, do dziś jedyne legalne kasyno online w kraju. Do tego ponad dwa tysiące salonów gier na automatach i działalność liczona w dziesiątkach miliardów złotych rocznej sprzedaży. To firma, przy której kasyno z filmu o Bondzie wygląda jak budka z losami na odpuście.
I właśnie ta firma staje przed narodem z miną kaznodziei i oznajmia: hazard jest groźny. Ten nie nasz.
Żeby było jasne, nielegalny hazard trzeba zwalczać. Bez dwóch zdań. Operator działający poza polskim systemem prawnym może nie sprawdzić wieku gracza, nie zapewnić odpowiednich zabezpieczeń, a kiedy przyjdzie do wypłaty, zniknąć razem z domeną. Legalne kasyno ma przynajmniej weryfikację, ograniczenia i adres, pod który da się napisać skargę. Tyle trzeba uczciwie oddać.
Ale koncesja nie jest szczepionką przeciw uzależnieniu. Automat nie przestaje wciągać dlatego, że właściciel ma stosowne zezwolenie. A uczciwa profilaktyka uzależnień nie powinna kończyć się na odróżnieniu legalnego kasjera od nielegalnego.
Tymczasem kampania zszywa walkę z szarą strefą z profilaktyką tak zgrabnie, że szwu nie widać. Wielkie „NIE” krzyczy na czerwono. „Nielegalnej” stoi tuż pod nim. A „hazard uzależnia” biegnie pionowo wzdłuż krawędzi, maczkiem, tak jak na opakowaniach drukuje się skład.
Plakat nigdzie nie twierdzi, że legalny hazard jest nieszkodliwy. Nie musi. Wystarczy, że cały ciężar opiera się na jednym słowie, i to słowo nie brzmi „uzależnia”. Kampania nie kłamie, ona tylko rozkłada akcenty. A akcent w reklamie działa jak ustawienie kamery przy powtórce VAR: niby widzisz całą sytuację, a jednak dokładnie to, co miałeś zobaczyć.
Jest jeszcze przycisk „Sprawdź”. Sprawdź co? Czy twój nałóg ma koncesję? Kampania kieruje na stronę legalnagra.pl, gdzie można znaleźć informacje o legalnych formach hazardu w Polsce. Bądźmy rzetelni: są tam również informacje o zagrożeniach i możliwościach uzyskania pomocy. Ale sam pomysł, żeby przed niebezpieczeństwami hazardu ostrzegał jego państwowy organizator, pozostaje osobliwy.
No i patronaty. Dwa godła, białe orły, biało-czerwone paski. Wygląda to tak dostojnie, jakby co najmniej ogłaszano mobilizację. Ministerstwo Finansów, rozumiem. Ministerstwo Cyfryzacji też rozumiem, bo przegrać wypłatę w telefonie o trzeciej w nocy to przecież pełna transformacja cyfrowa. Pan Zenek nie musi już jechać do salonu gier przy dworcu. Wszystko ma w kieszeni, z powiadomieniami i nowoczesną bramką płatniczą.
Chciałbym zadać pytanie, zupełnie retoryczne, bo na prawdziwe i tak nikt nie odpowie. Czy Ministerstwo Finansów bardziej martwi się o człowieka, który przegrał pensję, czy o to, w czyim systemie ta pensja wylądowała?
Odpowiedź jest dość prosta, choć zapewne nikt nie zechce jej wygłosić na konferencji prasowej.
Państwo nie ma nic przeciwko temu, żeby obywatel grał. Państwo chce, żeby robił to zgodnie z państwowymi przepisami. A kiedy wybierze państwową firmę, tym lepiej dla państwowej kasy.
Spójrzmy na liczby. Od kasyn internetowych i gier na automatach państwo pobiera podatek od gier według stawki 50 procent, naliczany od ustawowo określonej podstawy. Do tego dochodzi dywidenda, bo Skarb Państwa jest jedynym właścicielem Totalizatora Sportowego. W 2025 roku grupa kapitałowa spółki przekazała niemal 6 miliardów złotych w podatkach i dopłatach. Nielegalny operator działający poza polskim systemem nie dokłada się do tego strumienia pieniędzy. W oczach budżetu to jego największa wada.
Piękny układ. Jeden pilnuje przepisów, drugi patronuje, trzeci rozdaje karty. Wszyscy po tej samej stronie stołu.
Tylko gracz siedzi naprzeciwko.
A teraz podwójne standardy. Gdy pan Mirek przegra trzynastkę na nielegalnej zagranicznej stronie, państwo bije na alarm, a jeśli wcześniej cokolwiek tam wygrał, może go jeszcze ukarać kwotą równą całej uzyskanej wygranej, bez odliczania stawek. Co jest najmniej prawdopodobnym zwrotem akcji w tej historii.
Gdy przegra tę samą trzynastkę legalnie, wszystko przebiega zgodnie z procedurą. Podatek odprowadzony, transakcja zaksięgowana, regulamin zaakceptowany ptaszkiem. Żona pana Mirka nie zauważy różnicy. Komornik też nie. Różnica pojawi się w jednym miejscu: w sprawozdaniu finansowym.
I tu kończy się śmieszność.
Nałóg nie czyta rejestru domen. Nie sprawdza, czy serwer stoi w Warszawie, czy na Malcie. Człowiek, który o czwartej nad ranem odświeża ekran, żeby odzyskać pieniądze przegrane podczas poprzedniej próby odegrania się, nie pyta o koncesję. Pyta tylko: jeszcze raz?
Legalność to kategoria prawna. Uzależnienie to kategoria medyczna. Państwowa pieczątka może zmienić pierwszą, ale drugiej nie wyleczy. Kampania, która miesza jedno z drugim, robi to, co kasyna potrafią najlepiej: chowa zegar.
Bo uzależnionego gracza nie uratuje świadomość, że przegrał pieniądze w kasynie z właściwą licencją.
I może zamiast wydawać kolejne pieniądze na przekonywanie obywateli, gdzie wolno im przegrywać, warto mocniej przekonywać ich, że wcale nie muszą grać.
Ale to byłaby dopiero rewolucja.
Państwowa spółka ostrzegająca przed hazardem bez wskazywania, która jego odmiana jest dozwolona.
Jeszcze ktoś potraktowałby ostrzeżenie poważnie.
I przestał grać.
A tego przecież w żadnym biznesplanie nie zapisano.
Chabior dalej celuje palcem w wielkie czerwone „NIE”. Ja przesunąłbym ten palec o kilka centymetrów w lewo, tam, gdzie pionowo i drobnym drukiem stoi „hazard uzależnia”. Tylko że wtedy pod reklamą musiałby się podpisać ktoś odważniejszy niż dwa ministerstwa.
Bo z tego plakatu wynika jedno.
Państwo nie walczy z twoim nałogiem. Walczy o niego.